Театр труппаһы

Маликова Гүзәл Хәсән ҡыҙы

Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисткаһы (2009)

1987 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын (хәҙерге З. Исмәғилев ис. Өфө дәүләт сәнғәт академияһы) тамамлаған, шул уҡ йылда Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры труппаһына ҡабул ителә.

 

Тылсымлы сәңгелдәк - театр

2012 йылдың йылы, ҡояшлы сентябрь айында баш ҡалабыҙ Өфөлә уҙған төрки телле театрҙарҙың Бишенсе халыҡ-ара “Туғанлыҡ” фестиваленән алған тәьҫораттар әлегә һүрелмәгән, киреһенсә ошо ҙур сараның тап Башҡортостан ерлегендә уҙыуы өсөн ғорурлыҡ тойғоһо, Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының ошо фестивалдә бик яҡшы күренеүенә шатланыу хисе ваҡыт үтеү менән арта ғына кеүек. Фестивалдең иң тулҡынлдандырғыс өлөшө - уны асҡан көн - төрлө тарафтарҙан килгән туғандаш халыҡтар театрҙарының тантаналы парады - һәр ҡайһыһы оло мәртәбә менән үҙ республикаларының дәүләт флагын күтәреп, үҙҙәре хаҡында лайыҡлы белдереп, майҙан буйлап үтте. Ана, ныҡлы, ышаныслы баҫып туған Башҡортостаныбыҙ - Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры вәкилдәре килә. Иң алдан - республикабыҙ флагын юғары тотоп Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Гүзәл Маликова төшкән! Тәңкәләре сыңлап торған,күҙҙең яуын алыр милли кейемдә, күңелле башҡорт моңона берсә бейеп киткәндәй, берсә тантаналы ритмға баҫа төҫлө ине ул. Ә йөҙө! Ҡояшмы ни, бар донъяны сәләмләй! Актрисаның мәртәбәле ҡунаҡтарҙы тәбрикләгәндәге айҙай йөҙөнән бөркөлгән нур, ысынлап та йәндәрҙе иретерлек ине. Г.Маликова ошо минуттарҙа үҙенең ижад ялҡынына ҡушып , башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының һылыулығын, ғорурлығын, затлы тәбиғәтен бар тулылығында алып сыҡҡайны оло майҙанға. Эйе, киң ҡоласлы, һутлы, талантлы бөгөн уның ижады. Сөнки ғүмеренең дә шундай миҙгеле - алтын уртаһы. Бөгөн Г. Маликова Өфө дәүләт сәнғәт академияһынан һуң (Р.Исрафилов курсы) килгән коллективында төп эште “төптән егелеп тартҡан” (ундайҙар хаҡында шулай ти халыҡ) сәхнә оҫталарының береһе. Ролдәре бихисап һәм улар төрлө - төрлө, башҡорт, рус, татар, донъя драматургтары пьесалары, классик әҫәрҙәр.

Тәүге роле И.Юзеев пьесаһы буйынса “Аҡ ҡалфағым төшөрҙөм ҡулдан” спектаклендә (реж. Р.Исрафилов) Зөбәйҙә -Прайс була, унан “Йәрем минең алиһәм” дә (Р.Байбулатов) Ляля Моисеевна, “Юлдарым- һағышлы моңдарым”да (С.Айытматов) Әсә, “Ҡыпсаҡ ҡыҙы”нда (А.Йәғәфәрова) Аҡһылыу, “Яралы- яҙмыш”та (Н.Асанбаев) -Файка - Фәйрүзә, “Эх, күгәрсенкәйҙәрем!..”дә (Ф.Бүләков) Сәлимә, “Мәһәре - байҙан” да (Ю.Болат) Фәрештә, “Артур һәм Нэнси”ҙа (Ә.Дилмөхәмәтова) Әсә һәм башҡа бик күп ролдәре тамашасы һөйөүен яуланы.

Г.Маликованың әлегә тиклем ижад иткән ролдәре араһында иң әһәмиәтлеһе (әйткәндәй, актрисаның был роле 2003 йылда Салауат ҡалаһында уҙғарылған “Театр яҙы” Республика фестиваленең “Иң яҡшы ҡатын -ҡыҙ роле” номинацияһында еңеүсе булды) бөгөнгө көн Ҡырғыҙ драматургияһының һәм театрының ғәжәеп талантлы вәкиле, режиссер һәм философ Нурлан Абдыҡадыровтың “Тылсымлы сәңгелдәк” әҫәрендә Ҡарсыҡ роле булды. Бөйөк әҫәрҙәргә хас Н. Абдыҡадыров спектаклдәрендә (ул үҙе үк пьеса авторы ла) һәр герой - төп герой, персонаждар һәр ваҡыт сәхнәлә һәм уларҙың һәр ҡайһыһы тамашасының иғтибарын бер минутҡа ла ебәрмәй. Шулай итеп, геройҙар сәхнәне сәңгелдәктәй кимәлдән ғаләмдәй киңәйтеп, Ерҙә Кеше рухы хаҡында мауыҡтырғыс рәүештә гәпләшә. Уларҙың исемдәре лә юҡ, улар ерҙәге инсандарҙың дөйөмләштерелгән образы - символик заттар - егет, ҡыҙ, ә быныһы ҡарсыҡ. Тормош яралтҡан, йәшәткән, ҡаҡҡан-һуҡҡан, бәхетле, йә бәхетһеҙ иткән ҡатын-ҡыҙ заты. Уның йөҙө - тупраҡ төҫө, күҙҙәре - үҙе бер яҙмыш китабы, көмөрәйгән кәүҙәһе, бер туҡтауһыҙ ниҙер һамаҡлауы - һыҡтаумы, йырлаумы….Кәүҙәһенең һәр күҙәнәге уйнай, тәне үҙенә түгел, ниндәйҙер бер ят көскә буйһона кеүек күпте күргән Ҡарсыҡтың. Актриса тамашасыны шундай кисерештәргә һала, “сихырлай” - хатта залдағылар шаңҡып ҡалғандай бер килке, ошо уйын аша үҙ яҙмыштары сөңгөлдәрен байҡай, уйлана, һығымта яһай. Актриса һөнәренә яҙған төп бурыс тап ошонан ғибәрәт түгелме ни? Әлбиттә.

Тылсымлы сәңгелдәк”тәге Ҡарсыҡ роле эстетик һәм художество әһәмиәте менән Г.Маликованың сәхнә мөмкинлектәрен бар тәрәнлегендә күрһәтте; актрисаның уйланыуҙары, ижад темаһы бик киң булыуын, сәхнәлә бер асылдан икенсеһенә күсеү алымдарының шәхсән үҙенсә, һис һүҙһеҙ ышандырғыс икәнен иҫбатланы.

Ҡоҙаса” (Б.Бикбай, З.Исмәғилев) музыкаль комедияһында Шәмсиә роле Г.Маликованың бөгөнгө көндә иң сағыу ролдәренең береһе. Бында актрисаға Өфө сәнғәт училищеһының йыр бүлегендә алған белеме лә бик ярап ҡала - композитор Заһир Исмәғилев яҙған Шәмсиә партияһын “ тере “ башҡара ул, йөҙөп уйнай. Әйткәндәй, Гүзәл Маликованы күберәк комик ролдәрҙә күрә тамашасы. Сөнки актриса үҙе лә асыҡ күңелле, алсаҡ,оптимист кеше. Йылмайыуы, әйтеп киткәнебеҙсә, ҡояш ише! Йылмайып йәшәй Гүзәл Хәсән ҡыҙы. Бөгөнгө заманда йылмайырға көс табаһың икән, тимәк һин ысынлап та йәшәйһең. Йырлау, йылмайыу ғына түгел, гармун күректәрен дә һуҙып ебәрә Гүзәл Хәсән ҡыҙы! Кешеләргә йәшәү дәрте өҫтәү, бигерәк тә хәҙерге зәһәр заманда ни тиклем кәрәкле һәм изге эш булыуын, бының өсөн ниндәй ҙур рухи көс талап ителгәнде актрисаға ҡарап тулыраҡ аңлайһың.

Гармунлы ролдәре лә күп булды Гүзәл Хәсән ҡыҙының. Мәҫәлән, режиссер Борис Манджиев (Элиста) ҡуйған “Һөйөү сәғәте һуҡҡанда” (Ф.Бүләков) спектаклендәге Медсестра - гармунсы роле өсөн Г.Маликова республика журналистарының Етенсе “Пресса - 2008” иң яҡшы сәхнә әҫәрҙәре рейтингыһының “Иң яҡшы эпизодик роль өсөн” призына лайыҡ булды.

Г.Маликованың сәхнәләге ҡыйыулығы “Ҡатынымдың исеме Морис” (Р.Шарт, реж.Фикчәнтәев) комедияһындағы Мадам Труабал кеүек нәзәҡәтле француз ҡатыны, “Яралы яҙмыш” тағы ( Н.Асанбаев, реж. Р.Хәкимов) “үҙе илай- үҙе көлә” - йыйыштырыусы ҡатын Файка-Фәйрүзә һәм башҡа ролдәрендә лә асыҡ сағыла. Уларҙың барыһы ла берҙәй оҫталыҡ менән уйнала.

Тамашасы актриса Гүзәл Маликованы талантлы ролдәре һәм сағыу һылыулығы аша ғына түгел, ә тәүе башҡорт телевизион сериалы “Ай ҡыҙы” нда (Ф.Бүләков, Ә.Нурмөхәмәтов) Ғайсарҙың әсәһе Йәмилә ролен башҡарыусы булараҡ та таный, күптәр яратып уны “Ай ҡыҙы”ндағы героиняһының исеме менән йөрөтә.

Уйнар сағы, сәхнәләрҙе иңләр сағы Гүзәл Хәсән ҡыҙының. Хәйер, актриса тәүҙән үк йәш ҡыҙҙар роле менән бер рәттән төрлө йәштәге, төрлө характерҙағы ролдәрҙе еңел башҡара. Бына ул Мысыр ҡатыны («Йософ һәм Зөләйха», Ҡол Ғәли), йә ҡыҙына тейешле тәрбиә бирә алмаған Вазифа («Мин – ҡатын-ҡыҙ» Т.Миңнуллин), кәрәк икән, 10-15 йылды “алып ташлап” донъяла үҙ һуҡмағын эҙләгән “Минең ғаиләм”дәге (Т.Дәүләтбирҙин, реж. А.Абушахманов) Маринка-Мөғлифә ул, кәрәк икән, киреһенсә, 15-20 йылды өҫтәп ебәреп “Хыялый”ҙағы (С.Әбүзәр, реж.А.Йәнбәков) Шәрифә инәй, хыялый бабайы менән йондоҙҙарға ҡарап хыялланған ҡарсыҡ. Тик, “тәүге пьесаһы уҡ сәпкә тейгән С.Әбүзәр кеүек, драматургтар яҙһындар ғына үҙ әҫәрҙәрен, беҙ уйнарбыҙ, беҙҙән ҡалмаҫ”, - ти актриса. Эйе, уйнар актриса, уйнар сағы, алтын сағы! Әлегә иң юғары пьеса яҙылмаған, алтынға тиң роле тыумаған. Барыһы ла алда кеүек.

Р.Йәһүҙина

Играет в спектаклях:

«ХЫЯЛЫЙ» роль: Шәрифә
«ХЫЯЛ ДИҢГЕҘЕ» роль: Гүзәл
«БЕР МӘЛ САНАТОРИЙҘА...» роль: 1-се әбей
«НӘРКӘС» роль: Ырымсылар
«АЙ ТОТОЛҒАН ТӨНДӘ» роль: Ил инәләре
«МИН - ҠАТЫН - ҠЫҘ» роль: Ваифа
«МУЛЛА» роль: Мөслимә
«КӘКҮК ОЯҺЫ» роль: Индеецтар
«ҠОҘАСА» роль: Шәмсиә
« ИКЕ ТӨШ » роль: Йәмилә - район советы депутаты, Ҡарсыҡ
«ЙОСОФ ҺӘМ ЗӨЛӘЙХА» роль: 6-се
ДИҢГЕҘ. УТРАУ. ХАЗИНА роль: Кокша (ашнаҡсы ҡатын)