Ваҡиғалар хроникаһы

4.12.1919 Театр - 1- се Башҡорт дәүләт драма театры булараҡ барлыҡҡа килә.

БАССР-ҙың беренсе баш ҡалаһы Стәрлетамаҡтың «Мираж» кинотеатрында эшләй.

1922 Оло Башҡортостан барлыҡҡа килгәс театр Өфөгә – яңы баш ҡалаға күсә, бында татар- башҡорт Күргәҙмә театры менән берләшә.

БАССР-ҙа «Башҡортостандың халыҡ артисы» исеме булдырыла. Вәлиулла Мортазин – Иманскийға исем бирелә.

Театрға «Хеҙмәт һәм Мәҙәниәт һарайы»нан даими урын-бина (хәҙерге Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры) бирелә.

Петроградта тәүге гастроләр.

 1924 Театр эсендә 12 кешенән торған тәүге күсмә труппа булдырыла - Башҡорт Күсмә театры. Йәйҙең өс айында республиканың 26 төбәгендә, нигеҙҙә, ауылдарҙа 42 спектакль күрһәтелә, уны 26000 тамашасы ҡарай.

1926 Тамашасылар һаны уртаса 900 кеше.

Башҡорт сәнғәт техникумынының театр бүлегенә тәүге уҡыусылар ҡабул ителә.

1927 Мәскәүҙә тәүге гастролдәр.

1930 Башҡорт сәнғәт техникумы театр бүлегенең тәүге сығарылышы.

СССР халыҡтары театрҙары һәм сәнғәтенең Мәскәүҙәге Бөтә Союз олимпиадаһында ҡатнашыу.

1932 Күрше өлкәләргә гастролдәр ойоштороуҙы яйға һалыу.

1935 Театрға академия исеме бирелә.

Мәскәүҙә гастролдәр.

1941-45 Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында хәрәкәттәге армияға Өфө театрҙары һәм филармония артистарынан торған 17бригада ебәрелә.Улар 1789 тапҡыр сығыш яһай.

1954 Мәскәүҙәге А.В. Луначарский исемендәге дәүләт театр сәнғәте институтына (ГИТИС) театр өсөн махсус курс йыйыу.

1955 Театрҙың Мәскәүҙә башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнашыуы. Репертуар: У.Шекспир трагедияһы буйынса «Отелло», А.Чехов пьесаһы буйынса « Ваня ағай », М.Ғафури повесы буйынса «Ҡара йөҙҙәр», М.Кәрим драмаһы буйынса «Яңғыҙ ҡайын» спектаклдәре.

Арыҫлан Мөбәрәковҡа СССР-ҙың халыҡ артисы исеме бирелеү.

1956 Театр етәксеһе итеп режиссер Вәли Ғәлимов тәғәйенләнә.

1959 Мәскәүҙә гастролдәр.

1965 Театрға Өфө ҡалаһы, Фрунзе урамы, 34 адресы буйынса айырым бина бирелә.

1966 Мәскәүҙә гастролдәр

1967 «Ай тотолған төндә» спектакле өсөн автор- драматург Мостай Кәримгә, режиссер Шәүрә Мортазинаға, рәссам Ғәлиә Имашеваға актриса Зәйтүнә Бикбулатоваға РСФСР-ҙың К.С.Станиславский исемендәге дәүләт премияһы бирелә.

И.Йомағолов пьесаһы буйынса «Нәркәс» спектаклендә Нәркәс роле өсөн Р.Хисамова Мәскәүҙә уҙған Рәсәй драма спектаклдәре смотрының I дәрәжә дипломы менән бүләкләнә.

1969 Башҡорт дәүләт академия драма театры» китабының нәшер ителеүе. Төҙөүселәре - В.Ғ.Ғәлимов, Һ.С.Сәитов

1970 Театрҙың Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнеүе

1971 Театрға Мәжит Ғафури исеме бирелеү.

Театр коллективы етәксеһе -Лек Вәлиев

1972 Мәскәүҙә гастролдәр Режиссер Р.В.Исрафиловтың БАДТ сәхнәһендә дебюты.

1973 З.И. Бикбулатоваға СССР-ҙың халыҡ артисткаһы исеме бирелеү

Ҡазанда гастролдәр

1975 Ленинградта гастролдәр

1976 «Әсәләр көтәләр улдарын » спектакле өсөн автор - драматург Әсғәт Мирзаһитовҡа, режиссер Рифҡәт Исрафиловҡа, актрисалар Зәйтүнә Бикбулатоваға һәм Гөлли Мөбәрәковаға БАССР-ҙың С.Юлаев исемендәге дәүләт премияһы бирелеү.

М.Кәримдең «Ташлама утты, Прометей!» трагедияһы буйынса спектакль (реж.Р.В.Исрафилов) СССР халыҡтары милли драматургияһы һәм театр сәнғәте Бөтә Рәсәй фестиваленең I дәрәжә Дипломына лайыҡ була.(Ленинград)

1978 Ташкент, Алма-Ата, Фрунзе, Ош ҡалаларында гастролдәр

1979 Мәскәүҙә гастролдәр

1979- 1990 Режиссер Вәзих Сәйфуллин эшләй

1980 Ленинградта гастролдәр

1981 Театрҙың художество етәксеһе Р.В. Исрафилов.

«Яҙмыштарҙан уҙмыш бар» спектаклендәге (М.Кәримдең «Оҙон- оҙаҡ бала саҡ» повесы буйынса, реж. Р.В.Исрафилов) ролдәре өсөн Т.Д.Бабичева, З.С.Вәлитов, Ф.С.Ғафаров, Н.И.Ирсаева, О.З.Ханов БАССР-ҙың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була.

1982 К.Тинчуриндың «Зәңгәр шәл» пьесаһы буйынса спектакль (реж.Р. В.Исрафилов)СССР халыҡтары милли драматургияһы һәм театр сәнғәте Бөтә Рәсәй фестиваленең I дәрәжә Дипломына лайыҡ була.(Ленинград)

Ҡазанда гастролдәр

1983 Драматург Н.В.Асанбаев, режиссер Л.В.Вәлиев, актер Ә.Ә.Абушахманов «Ҡыҙыл паша» спектакле өсөн БАССР-ҙың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була

1984 Мәскәүҙә гастролдәр

1985 Ҡазанда гастролдәр

БАДТ коллективы Бөйөк Еңеүҙең 40-йыллығына арналған Бөтә Рәсәй театр сәнғәте смотрында «Ғәлиә» (Т.Таһиров, реж. Р.Исрафилов) спектакле менән ҡатнаша (Ленинград).

«Айһылыуҙың айлы кистәре»ндә (И.Абдуллин) -Айһылыу, «Әсәләр көтәләр улдарын»да (Ә.Мирзаһитов) - Илгизә, «Ғәлиә»лә (Т.Таһиров, Р.Исрафилов) - Ғәлиә - героинялар образдары өсөн

Н. Ирсаева А.Д. Попова исемендәге көмөш миҙал менән бүләкләнә.

1986 «Ҡыҙыл паша» (Н.Асанбаев), «Ҡыҙ урлау» (М.Кәрим) спектаклдәре мосолман илдәре драма театрҙарының Х Халыҡ -ара фестивалендә ҡатнаша (Дамаск).

Ташкентта гастролдәр

1987 Алма-Ата, Фрунзе, Ош ҡалаларында гастролдәр

1988 «Һуңғы уҙаман » (А. Абдуллин) спектакле М.С.Щепкиндың тыуыуына 200- йыл тулыуға арналған Бөтә Рәсәй фестивалендә ҡатнаша (Белгород).

Свердловск, Силәбе ҡалаларында гастролдәр

1989 Ҡазанда гастролдәр

1991 Актриса Э.Ә.Юнысова «Ҡанатланып ос һин, Толпарым!» (Ф.Бүләков) спектаклендәге роле өсөн I “Туғанлыҡ» Халыҡ - ара фестиваленең «Иң яҡшы ҡатын- ҡыҙ роле» призына лайыҡ була. (Өфө)

1992 БАДТ коллективы «Милли труппаларҙың иң яҡшы спектаклдәре» смотры сиктәрендә Мәскәүҙә «Ай тотолған төндә» (М.Кәрим) спектаклен күрһәтә. 

1993 Театр «Һөйәһеңме- һөймәйһеңме? » (Ф.Бүләков) спектакле менән Салауат ҡалаһында уҙған «Театр яҙы» Республика фестивалендә ҡатнаша. Актриса З.Атнабаева фестивалдең « Иң яҡшы ҡатын- ҡыҙ роле» призына лайыҡ була.

1994 «Иҫ китмәле мөгөҙлө шәп ир» (Ф. Кромелинк)спектаклеХалыҡ - ара «Гостиный двор» фестивалендә ҡатнаша. (Ырымбур).

Театр «Иҫ китмәле мөгөҙлө шәп ир» (Ф.Кромелинк, реж. Р.В.Исрафилов)спектакле менән Стәрлетамаҡ ҡалаһында уҙған «Театр яҙы» Республика фестивалендә ҡатнашып Гран-при яулай.

Ҡазан ҡалаһында гастролдәр

1995 Салауат ҡалаһында уҙған «Театр яҙы» Республика фестивалендә

«Бибинур, ах, Бибинур!» (Ф.Бүләков) спектакле Гран -приға лайыҡ була.

1996 Төрки телле театрҙарҙың «Туғанлыҡ» Халыҡ - ара фестивалендә «Бибинур, ах, Бибинур!» (Ф.Бүләков) спектакле Гран - при яулай (Өфө)

«Бибинур, ах, Бибинур!» (Ф.Бүләков) спектакленә әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендә бирелә торған Рәсәй Дәүләт премияһы тапшырыла (1995 йыл йомғаҡтары буынса). (Премияға ҡуйыусы – режиссер Р.В.Исрафилов, ҡуйыусы - рәссам Т.Ғ. Еникеев, пьеса авторы Ф.М.Бүләков, төп ролде башҡарыусы О.З.Ханов лайыҡ була)

1996 Коллектив менән СССР-ҙың халыҡ артисткаһы Г.А.Мөбәрәкова етәкселек итә.

1997 Художество етәксеһе -А.Ә. Нәҙерғолов.

Ҡазанда гастролдәр

1998 Н.Ғәйетбайҙың «Аты барҙың – дәрте бар » комедияһы буйынса спектакль Төрки телле театрҙарҙың «Нәүрүз» Халыҡ- ара фестивалендә ҡатнаша. (Ҡазан)

Свердловск, Силәбелә гастролдәр

1999 Мәскәүҙә гастролдәр

2000 «Айгөл иле » спектакле( М. Кәрим) төрки телле театрҙарҙың «Туғанлыҡ» Халыҡ-ара фестивалендә ҡатнаша. ( Өфө).

Ошо фестивалдә Алһыу Ғәлина - Ғафарова «Тамашасы һөйөүе» призына лайыҡ була.

Ҡазанда гастролдәр

2001 Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов «М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры тураһында»ғы Указға ҡул ҡуя

Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов Указы менән театрҙың күп функциялы дирекцияһы булдырыла.

Театрҙың генераль директоры итеп ГөлдәрМоратова, төп эшмәкәрлек буйынса директор вазифаһына ХөрмәтуллаҮтәшев тәғәйенләнә

2002 Актер Х.Ғ.Үтәшев Төрки телле театрҙарҙың «Нәүрүз» Халы-ара фестивалендең «Сыңғыҙхандың һуңғы төйәге» (Н.Абдыҡадыров) спектаклендәге роле өсөн фестивалдең «Иң яҡшы ир-ат роле» призына лайыҡ була.

Ҡазанда гастролдәр

2003 Режиссер Н.Абдыҡадыров «Тылсымлы сәңгелдәк»

(Н.Абдыҡадыров) спектакле өсөн «Иң яҡшы режиссерлыҡ эше», актер Х.Ғ.Үтәшев Н.Абдыҡадыровтың «Сыңғыҙхандың һуңғы төйәге» спектаклендәге роле өсөн (Н.Абдыҡадыров) «АРТ-ОРДО» Халыҡ -ара фестиваленең «Иң яҡшы ир-ат роле» призына лайыҡ була.(Бешкәк)

2004 «Нәркәс» (И.Йомағолов, реж.И.Ғиләжев)спектакле «Ялан театр» Халыҡ-ара фестивалендә ҡатнаша. (Истанбул).

Театр «Аттила» (Ғ. Шафиҡов) һәм «Тылсымлы сәңгелдәк» (Н. Абдыҡадыров) спектаклдәре менән «Кугу-сорта» (Ҙур шәм) Халыҡ-ара электрон фестивалендә ҡатнашып II урын яулай.

15-20 сентябрҙә театрҙың 85-йыллығы уңайынан Мәскәүҙә гастролдәр уҙа. Декабрҙә театрҙың юбилей кисәһе була.

Сәнғәт фәндәре кандидаты, профессор С.Ғ.Күсимованың «Театр юлы» китабы донъя күрә.

2005 «Һуңғы Ғәйнә» (Артур Иҙелбаев, реж. Илдар Ғиләжев) спектакле «Ялан театр» Халыҡ-ара фестивалендә ҡатнаша. (Истанбул).

Ҡазанда гастролдәр

Театр «Нәүрүз» Халыҡ - ара фестивалендә «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ» спектакле менән ҡатнаша. Режиссер А. Абушахмановҡа ошо спектакль өсөн фестивалдең «Режиссер дебюты» призы тапшырыла (Ҡазан).

Театрҙың баш режиссеры - Айрат Абушахманов.

Театр «Сыңғыҙхандың һуңғы төйәге» спектакле менән «Танһыҡ яр» Халыҡ-ара фестивалендәҡатнаша һәм фестивалдең иң яҡшы спектакле тип билдәләнә.(Бүрәт, Яҡут- Саха республикалары).

2006 «Ҡоҙаса» (Б.Бикбай, З.Исмәғилев) музыкаль комедияһы Төркиәлә «Башҡортостан көндөре»ндә ҡатнаша.

«Һуңғы Ғәйнә» (Артур Иҙелбаев, реж. Илдар Ғиләжев) спектакле патриотизм һәм тыуған илгә һөйөү тәрбиәләү идеяһын бойомға ашырған спектаклдәрҙең Бөтә Рәсәй конкурсында III урынды, ә рәссам Ф.Ихсанов «Иң яҡшы сәхнә биҙәлеше өсөн» призына лайыҡ була.

«Кәкүк ояһы» (К.Кизи, режиссеры А.Абушахманов) психологик триллеры төрки телле театрҙарҙың Өфәлә уҙған IV «Туғанлыҡ» халыҡ -ара фестивалендә Гран-при, төп ролде башҡарыусы Х.Ғ.Үтәшев «Иң яҡшы ир-ат роле» номинацияһында еңеү яулай.

Свердловск, Силәбе, Ҡазан ҡалаларында гастролдәр

2007 Театрҙың Бәләкәй сәхнәһен асыу

«Кәкүк ояһы» (К.Кизи, режиссеры А.Абушахманов) психологик триллеры менән коллектив «Реаль театр» Бөтә Рәсәй фестивалендә сығыш яһай. Башҡорт академия драма театры ил театрҙары араһынан был фестивалгә саҡырылған берҙән - бер милли коллектив була. (Түбәнге - Новгород ҡалаһы)

2007 йылда республикаға М.С.Щепкин исемендәге Юғары театр училищеһын (институт) тамамлап Мәскәүҙән 25 йәш артист ҡайта. Араларынан труппаға 12 егет һәм ҡыҙ: Урал Әминов, Айым Әхмәҙуллина, Артур Кәбиров, Артур Ҡунаҡбаев, Илсур Ҡаҙаҡбаев, Милена Сираева, Фәнис Рәхмәтов, Юнир Ҡоланбаев, Ирада Фазлаева, Гөлнара Айытбаева, Ринат Баймырҙин, Филүс Мөхөтдинов алына.

2009 Башҡорт академия драма театры үҙенең 90 йыллығын билдәләй.

“Шәүрәкәй ” (М.Буранғолов, реж. А.Абушахманов) музыкаль комедияһы менән II Халыҡ - ара “Мең һулыш- бер тауыш” театр фестивалендә ҡатнашыу.. (Төркиә, Конья ҡалаһы)

Театр «Нәүрүз» Халыҡ - ара фестивалендә «Яратыу гонаһмы?» (Т.Миңнуллин) спектакле менән ҡатнаша. Режиссеры А. Абушахманов.

“Кәкүк ояһы” спектакле менән коллектив Белоруссияла уҙған Халыҡ-ара “Панорама” фестивалендә ҡатнаша. (Минск)

Мәскәү гастролдәре

2010 Төрөк Республикаһында Башҡортостан Республикаһы көндәре сиктәрендә “Әхмәтзәки Вәлиди Туған” тарихи драмаһы (Н.Асанбаев, реж.А.Абушахманов) Истанбулда «Решад Нури сахнасе»ндә күрһәтелә.Ошо спектаклдә Ататөрөк роле өсөн РФ- ның һәм БР-ҙың халыҡ артисы Х.Ғ.Үтәшев Төркиәнең Исмәт Кюнтай премияһына лайыҡ була.

«Серле көршәк» хикәйәте (З.Биишева, ҡуйылыштың художество етәксеһе А. Абушахманов, режиссер ассистенты-А.Йәнбәков) ”Арлекин” VII Бөтә Рәсәй балалар өсөн спектаклдәр фестиваленең “Спектаклдең пластик һөйкөмлөлөгө өсөн” Призына лайыҡ була. (Санкт-Петербург)

2011 “Әхмәтзәки Вәлиди Туған” ( Н. Асанбаев, реж. А.

Абушахманов) тарихи драмаһы Халыҡ - ара “Мең һулыш- бер тауыш” театр фестивалендә ҡатнаша. (Төркиә, Конья ҡалаһы)

2011 Театр Волга буйы республикалары һәм өлкәләре театрҙарының I Фестивалендә ҡатнаша. ( Пенза ҡалаһы, А.Гельман “Эскәмйә”)

Силәбе өлкәһендә һәм Татарстан Республикаһында гастролдәр.

2012 Театрҙың Художество етәксеһе - Ханов Олег Закир улы.

Төрки телле театрҙарҙың «Туғанлыҡ» Халыҡ - ара фестивалендә театр “Ай тотолған төндә” (М.Кәрим) спектакле менән ҡатнаша. Реж. А.Абушахманов ошо спектакле өсөн фестивалдең “Иң яҡшы режиссерлыҡ эше ” номинацияһында еңеү яулай.

2013 «Эдип батша» спектакле менән «Гостиный двор» VХалыҡ-ара театр фестивалендә ҡатнашыу (Софокл, реж. И. Саҡаев, Ырымбур)

«Әлифбанан бер себеш» (А. Кивиряхк, реж. Л. Зайкаускас) спектакле менән XV Халыҡ -ара «Таврия Мельпоменаһы» фестивалендә ҡатнашыу. ( Украина, Херсон)

«Нәүрүз» XI Халыҡ - ара фестивалендә «Ай тотолған төндә» (М.Кәрим) спектакле менән ҡатнашыу. Режиссеры А. Абушахманов.

«Эдип батша » (Софокл, реж. И.Саҡаев) спектакле менән «Театр яҙы» Республика фестивалендә ҡатнашыу.

 “Аҡ пароход” драмаһы (С.Айытматов, инсц. авторҙары -

Л.Зайкаускас, О.Ханов, реж.- Л.Зайкаускас) менән театр

«Ҡаҙағстан Республикаһында Башҡортостан көндәре» мәҙәни- иҡтисади поект сиктәрендә Ҡустанай һәм Астана ҡалаларында сығыш яһай.

Башҡортостандың халыҡ артисы Алмас Әмиров башҡарыуындағы «Әлифбанан бер себеш» (А. Кивиряхк, реж. Л. Зайкаускас) спектакле менән театр II «Арт-соло» Халыҡ-ара моноспектаклдәр фестивалендә ҡатнаша. (Владикавказ, Төнъяҡ Осетия).